بنفشه يا روغن تخم كدو بر آن چكانند و چادر بر سر كشيده سر را بر بخار آن دارند و بعد انحطاط تب اگر در آبزن نشينند اولىتر باشد اما زود برآيند تا هيچ عرق نكنند . مصنف حاوى صغير مىنويسد كه شربت بنفشه يا شربت خشخاش هر كدام كه باشد ده درم و يا شربت سيب و گلاب هر واحد ده درم به برف سرد كرده بنوشند و غذا ماء الشعير به روغن بادام يا مزوره ماش به مغز بادام و كدو دهند و روغن بنفشه يا كدو و يا نيلوفر بر سر مالند و نطولات بارده كه در آن حشايش بارد مثل بنفشه و نيلوفر و خشخاش و برگ سفرجل و مانند آن پخته باشند بر سر ريزند و در رياحين بارد مثل بنفشه و نيلوفر و گل كدو و بيد ببويند علاج حمى يوم نوميه و راحيه و فرحيه بدان كه بخارات حاره كه در بيدارى و حركت از روح تحليل مىشود چون خواب و راحت طول كند تحليل نشود و از آن تسخين روح و تب عارض شود و گاه تب از فرح شديد حادث گردد مثل آن‌كه از غضب عارض مىشود پس در نوميه و راحيه تعريق در هواى حمام و غسل معتدل به آب گرم و مالش بدن به دستهاى مختلف و تقليل غذا و امالهء او به چيزى كه مبرد و مرطب باشد و رياضت معتدل كنند و واجب نيست كه شراب بنوشند و روغن خيرى و بابونه گرم نموده بر همه بدن بمالند تا دير بعده به آبى كه در آن سبوس گندم و پوست تخم خربزه و گل بابونه هر يك دو مشت جوشانيده باشند غسل نمايند و غذا لطيف سريع الهضم مثل چوجهء مرغ و نان رده دهند و علاج فرحيه قريب از علاج غضبيه است و عمده تدبير در آن اهانت سرور و تحقير او است . ابن الياس گويد كه اگر از خواب مفرطه و راحت مفرط تب آيد صبح جلاب از اصل السوس سه درم و شكر سفيد ده درم بدهند و غذا بمزورهء ماش و مغز بادام و يا به ماء الشعير مع نخود سازند و در حمام عرق آورند و به آب گرم كه در آن قيصوم و نمام و اكليل و شبت پخته باشند غسل نمايند و از شرب شراب و آب بسيار احتراز كنند علاج حمى يوم فزعيه گاه از فزع تب عارض شود بر سبيل آن‌كه از غم عارض مىشود و علاج او قريب از علاج غميه است و بايد كه از خوف ايمن سازند و بشارات دهند و شربت سيب و شربت صندل و عرق بيدمشك و شراب آن را نافع است . و به قول صاحب حاوى هر صبح شربت سيب و گلاب هر يك ده درم بنوشانند و غذا ماء الشعير يا چوجهء مرغ دهند و صندلين و نيلوفر و گلاب و گل ارمنى بر سينه طلا كنند و يا شربت حماض ده درم و مفرح ياقوتى بارد يك مثقال دهند و غذا بمزورهء زرشك يا اناردانه يا سماق به لحوم ماكيان و تيهو و دراج سازند علاج حمى يوم تعبيه گاهى ماندگى بدن در تسخين روح بدان حد رسد كه تب مضر افعال بهم رسد و اكثر مضرت آن بر افعال حيوانى و نفسانى باشد بايد كه به آب شيرين نيم‌گرم غسل كنند و غمز لين به عمل آرند و عضلات را به روغن گل يا بابونه بمالند و شربت نيلوفر به گلاب نوشانند و غذا كله پايچهء بزغاله با برنج خورانند . شيخ مىفرمايد كه علاج ايشان راحت است و استحمام و آبزن و تمريخ بعد آن خصوصاً بر مفاصل و تناول طعام حسن الكيموس مرطب مقدار هضم ايشان از جنس لحوم بچهء مرغ و بره و بزغاله و ماهى رضراضى زيرا كه قوت ايشان ضعيف است پس واجب نيست كه توقع هضم غذائى كنند كه آن در حالت صحت هضم مىكردند بلكه كمتر از آن و لهذا اگر اغتذا نمايند به چيزى كه اندك از آن غذاى بسيار دهد مثل اغذيهء مذكوره و مانند زردهء بيضهء نيمبرشت و مرغ خصى بهتر باشد . و بعضى زعم كرده‌اند كه تلطيف تدبير صاحب اعيا بيشتر از غير آن بايد كرد و اين صواب نيست و بايد كه فواكه رطب تناول نمايند و شراب ممزوج به آب بسيار بنوشند اگر معتاد آن باشند و يا جلاب و مانند آن اگر معتاد شراب نبوند و تمريخ آن بيشتر از تمريخ ديگر صاحبان حمى يوم به روغن بايد كرد و روغن بنفشه بهترين ادهان است و واجب است كه تمريخ عام بدن نمايند و خصوصاً سر و گردن و فقرات پشت و همه مفاصل را و خصوصا بعد استحمام و بايد كه بستر او نرم كنند و پارچه او و مجلس او معطر گردانند . و اگر احتياج بمعاودت حمام افتد به سبب بقيه تمدد و ماندگى اعادهء آن نمايند با همه چيزهايى كه در باب آن نوشته شد از آبزن و تمريخ و مالش . صاحب كامل گويد كسى را كه اين تب از تعب باشد بايد كه سكون و راحت در مواضعى كه فصل آن را واجب كند و خواب بسيار استعمال كنند تا آن‌كه تعب او سكون يابد و تب به انحطاط شروع كند بعد از آن در حمام اندر خانه اوسط داخل شوند و در آب شيرين نيم‌گرم درآيند . و اگر آبزن نباشد آب متواتر بر بدن ريزند تا از آن بدن از يبس عارض از تعب ترطيب يابد و بعد خروج از آب روغن بنفشه و نيلوفر به دلك كثير معتدل و لا سيما مواضع مفاصل بمالند و استكثار روغن نمايند تا اعضا نرم گردد از يبس لاحق به سبب تعب و اگر بدن را به دست‌هاى بسيار در زمانهء واحد مالش كنند موافق‌تر باشد بعده بار ديگر به آبزن اعاده نمايند يا آب نيم‌گرم بر آن ريزند اگر يبس شديد باشد اين عمل دو يا سه يا چهار مرتبه كنند . و اگر اندك باشد يك بار يا دو بار كفايت كند بعد از آن از حمام بيرون آيند و ساعتى آرام كنند و غذا به لحوم چوزهء مرغ و يا بچهء بره سازند و خوب پخته باشند و يا كاهو و كاسنى و خرفه بخورند و تكثير غذا به دفعات بسيار كنند و شراب به حسب مزاج و سن و فصل و بلد و عادت بنوشند پس اگر مزاج اين اشيا يا اكثر آن بارد باشد و عادت مريض بشرب شراب بسيار بود بايد كه شراب مقدار معتدل در كيفيت و كميت يا زياده اندك از مقدار معتدل استعمال كنند . و اگر اشياى مذكوره يا اكثر آن حار باشد و عادت او به شرب شراب نبود يا عادت شراب قليل باشد پس شراب اندك ابيض رقيق ممزوج